Eνα βιβλίο που συνδυάζει ιστορική έρευνα, αρχειακή τεκμηρίωση και κοινωνικοοικονομική ανάλυση, φωτίζοντας έναν σχεδόν ξεχασμένο αλλά καθοριστικό κρίκο στην ιστορία του ελληνικού Τύπου και της βιομηχανικής ανάπτυξης. Η Τράπεζα της Ελλάδος, μέσα από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΠΟΕΤ), συνεχίζει την πολύτιμη εκδοτική της δραστηριότητα, που σκοπό έχει τη διάσωση και ανάδειξη ιστορικών τεκμηρίων του οικονομικού και πολιτιστικού βίου της χώρας. Το νέο βιβλίο της σειράς «Τεκμήρια από το Ιστορικό Αρχείο», με τίτλο «Ο Σπύρος Α. Βοβολίνης και η Βιομηχανική Επιθεώρησις», αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα - μια έκδοση που συνδυάζει ιστορική έρευνα, αρχειακή τεκμηρίωση και κοινωνικοοικονομική ανάλυση, φωτίζοντας έναν σχεδόν ξεχασμένο αλλά καθοριστικό κρίκο στην ιστορία του ελληνικού Τύπου και της βιομηχανικής ανάπτυξης. Ο Σπύρος Α. Βοβολίνης (1902-1991) υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα: δημοσιογράφος, εκδότης, οικονομικός αναλυτής και πνευματικός άνθρωπος, με βαθιά πίστη στην ανάγκη εκβιομηχάνισης της Ελλάδας. Το 1934 ίδρυσε το περιοδικό Βιομηχανική Επιθεώρησις, ένα μηνιαίο περιοδικό που στόχο είχε να αποτελέσει το σημείο αναφοράς του ελληνικού επιχειρηματικού κόσμου. Σε μια εποχή που η ελληνική οικονομία πάλευε να σταθεί στα πόδια της μετά τη Μεγάλη Ύφεση και τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο Βοβολίνης διέκρινε την ανάγκη για μια έκδοση που να προβάλλει τις παραγωγικές δυνάμεις του τόπου, να στηρίζει την εγχώρια βιομηχανία και να διαμορφώνει οικονομική σκέψη. «Η βιομηχανία δεν είναι απλώς εργοστάσια και μηχανές· είναι πνεύμα δημιουργίας», έγραφε χαρακτηριστικά στο εναρκτήριο άρθρο του πρώτου τεύχους, τον Ιούλιο του 1934. Ένα περιοδικό-καθρέφτης της εποχής του Η Βιομηχανική Επιθεώρησις δεν ήταν ένα απλό επαγγελματικό έντυπο· ήταν ένας ζωντανός καθρέφτης των εξελίξεων, ένα φόρουμ ανταλλαγής ιδεών μεταξύ κράτους, επιχειρηματιών, μηχανικών και οικονομολόγων. Καθ’ όλην τη διάρκεια του 20ού αιώνα, φιλοξένησε άρθρα για τη βιομηχανική πολιτική, τη φορολογία, τις τεχνολογικές καινοτομίες, τις εξαγωγές, αλλά και για κοινωνικά ζητήματα, όπως η εργασία, η εκπαίδευση και η θέση της γυναίκας στην παραγωγή. Οι συγγραφείς του βιβλίου, η Γεωργία Μ. Πανσεληνά και ο Χρήστος Αναστασίου, αξιοποίησαν το πλούσιο αρχείο της Τράπεζας της Ελλάδος, για να ανασυνθέσουν τη μακρά πορεία του περιοδικού, που κυκλοφορούσε αδιάλειπτα μέχρι το 1990. Από τα προπολεμικά τεύχη μέχρι τα χρόνια της Μεταπολίτευσης, η Επιθεώρησις λειτουργούσε ως παρατηρητήριο της ελληνικής οικονομίας - ένας καθρέφτης των αλλαγών και των κρίσεων, των προσδοκιών και των αδιεξόδων της βιομηχανικής ανάπτυξης. Ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα που παρατίθεται στο βιβλίο, από τεύχος του 1958, δείχνει τη διαχρονικότητα της σκέψης του Βοβολίνη: «Η πρόοδος δεν έρχεται με προστατευτισμόν ούτε με δασμολογικά τείχη. Έρχεται με γνώσιν, με πειθαρχίαν και με την πεποίθησιν ότι η εργασία είναι η υπέρτατη πατριωτική αρετή». Από την αρχειακή σκόνη στη δημόσια ιστορία Η έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος δεν περιορίζεται σε μια απλή χρονολογική αφήγηση. Η δομή του βιβλίου -288 σελίδες με φωτογραφικό υλικό και επεξηγηματικά σχόλια- προσφέρει μια πολυεπίπεδη προσέγγιση, βιογραφική, θεματική και αναλυτική. Κεντρικό ρόλο κατέχει το αρχειακό υλικό με προσωπικές επιστολές του Βοβολίνη, διοικητικά έγγραφα της εκδοτικής εταιρείας, αλληλογραφία με κρατικούς φορείς, αποκόμματα Τύπου και σπάνιες φωτογραφίες από το γραφείο σύνταξης του περιοδικού. Όλα αυτά παρουσιάζονται με τρόπο που επιτρέπει στον αναγνώστη να «δει» την εποχή - να κατανοήσει τη λειτουργία του Τύπου ως εργαλείου διαμόρφωσης πολιτικής και κοινωνικής συνείδησης. Η επιμέλεια της σειράς από τον Ανδρέα Κακριδή εξασφαλίζει την επιστημονική αρτιότητα και τη συνοχή του τόμου, ενώ το ηλεκτρονικό παράρτημα που συνοδεύει την έκδοση (με ψηφιοποιημένα τεκμήρια) διευρύνει σημαντικά τη δυνατότητα έρευνας και πρόσβασης στο υλικό. Ανάλυση και συμβολή Η σημασία του έργου είναι διττή. Από τη μία αναδεικνύει την προσωπικότητα του Βοβολίνη -ενός ανθρώπου που έζησε την Ελλάδα της προπολεμικής φτώχειας, της Κατοχής, της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης και της μεταπολιτευτικής αναζήτησης ταυτότητας- και παρέμεινε σταθερά υπέρμαχος της οργανωμένης, παραγωγικής εργασίας. Από την άλλη, θέτει στο προσκήνιο το ίδιο το περιοδικό ως ιστορική πηγή ως όχημα κατανόησης της βιομηχανικής πολιτικής, της σχέσης κράτους και επιχειρηματικότητας. Από την πλευρά τους, η κ. Πανσεληνά και ο κ. Αναστασίου δεν αποφεύγουν την κριτική ματιά. Αναδεικνύουν τις αντιφάσεις ενός εκδότη που, αν και φιλελεύθερος στην οικονομία, πίστευε στο ρόλο του κράτους ως καθοδηγητή. Ταυτόχρονα, αναλύουν τη σχέση της Βιομηχανικής Επιθεωρήσεως με την πολιτική εξουσία, ιδίως στα χρόνια του Μεταξά και της μεταπολεμικής κρατικής παρέμβασης. «Η φωνή του Βοβολίνη υπήρξε σταθερά προσανατολισμένη στην ανάγκη εκσυγχρονισμού της χώρας, αλλά πάντα με ένα ήθος που συνέδεε την οικονομική πρόοδο με την κοινωνική ευθύνη», υπογραμμίζουν οι συγγραφείς. Ένα βιβλίο-τεκμήριο μνήμης Η αξία του βιβλίου δεν περιορίζεται στην ιστοριογραφία του οικονομικού Τύπου. Είναι και μια άσκηση μνήμης πώς ένας ιδιώτης εκδότης, χωρίς κρατική υποστήριξη, κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα περιοδικό που για μισό αιώνα καταγραφόταν Ο Σπύρος Α. Βοβολίνης και η «Βιομηχανική Επιθεώρησις» Μια έκδοση-τεκμήριο για την ιστορία του εκδοτικού και βιομηχανικού κόσμου ως «η φωνή της ελληνικής βιομηχανίας». Για τον σημερινό αναγνώστη, η ιστορία του Βοβολίνη λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η βιομηχανία και η επιχειρηματικότητα δεν είναι απρόσωποι μηχανισμοί, αλλά πεδία όπου η ιδέα, το πάθος και η συνέπεια μπορούν να καθορίσουν τη συλλογική πορεία μιας χώρας. Το βιβλίο Ο Σπύρος Α. Βοβολίνης και η Βιομηχανική Επιθεώρησις αποτελεί, με λίγα λόγια, ένα έργο αναφοράς. Μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν του ελληνικού εκδοτικού κόσμου και στο μέλλον της ιστορικής έρευνας. Η Βιομηχανική Επιθεώρησις υπήρξε κάτι περισσότερο από περιοδικό· ήταν ένας καθρέφτης της ελληνικής οικονομικής ψυχολογίας του 20ού αιώνα. Και το βιβλίο της Τράπεζας της Ελλάδος έρχεται να την επαναφέρει στο προσκήνιο, όχι απλώς ως αρχειακό εύρημα αλλά ως ζωντανό κομμάτι της συλλογικής μας ιστορίας. «Η ιστορία δεν είναι μόνο τα μεγάλα γεγονότα», γράφουν οι συγγραφείς. «Είναι και οι λέξεις που τα συνόδευσαν, τα άρθρα που προσπάθησαν να τα ερμηνεύσουν, οι φωνές που επέμειναν να μιλούν για πρόοδο, ακόμη κι όταν όλα γύρω έδειχναν στασιμότητα». Ένα βιβλίο ουσίας, που δείχνει πώς η τεκμηρίωση και η μνήμη μπορούν να ανασυνθέσουν όχι μόνο το παρελθόν ενός ανθρώπου ή ενός περιοδικού αλλά και το πρόσωπο μιας ολόκληρης εποχής. businessfocus 58 #42 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025
RkJQdWJsaXNoZXIy ODAxNzc=