Το AI μετατρέπεται σε πεδίο γεωπολιτικής ισχύος, με τις ΗΠΑ να διατηρούν προβάδισμα έναντι της Κίνας, χάρη στη ζήτηση, τις επενδύσεις και τους θεσμούς καινοτομίας. Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) αναγνωρίζεται ευρέως ως η βασική τεχνολογία μιας νέας βιομηχανικής επανάστασης, η οποία πρόκειται να μετασχηματίσει όλες τις πτυχές της παγκόσμιας οικονομίας. Η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) εκτιμά -μάλιστα με σχετικά συντηρητικούς υπολογισμούς- ότι η παγκόσμια αγορά τεχνητής νοημοσύνης θα φτάσει τα 5 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2033, με μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης περίπου 31%. Παράλληλα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι η τεχνολογία αυτή θα μπορούσε να αυξήσει το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά περίπου 4% μέσα στην επόμενη δεκαετία, ενώ για τις Ηνωμένες Πολιτείες η αύξηση θα μπορούσε να φτάσει έως και 5,4%. Ήδη η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στην επιστήμη, την καινοτομία, τη στρατιωτική ισχύ και τη γεωπολιτική είναι σημαντική, γεγονός που ενισχύει την αντίληψη ότι ο ανταγωνισμός για την κυριαρχία στην AI ισοδυναμεί σε μεγάλο βαθμό με ανταγωνισμό για την παγκόσμια ηγεμονία. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσίαση ενός ιδιαίτερα ανταγωνιστικού chatbot από την κινεζική νεοφυή εταιρεία DeepSeek στις αρχές του 2025 προκάλεσε έντονη αίσθηση. Το γεγονός αυτό χαρακτηρίστηκε «η στιγμή DeepSeek» και πολλοί το συνέκριναν με την εκτόξευση του σοβιετικού δορυφόρου Sputnik το 1957. Υπάρχουν όμως εύλογα ερωτήματα περί της εμπορικής έκρηξης του κινέζικου AI. Σηματοδοτεί η θεαματική τεχνολογική εξέλιξη του DeepSeek τη νίκη της Κίνας στον αγώνα για τα παγκόσμια μονοπώλια; Καθορίζει η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος την εμπορική επιτυχία και ζήτηση; Για να απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ένα βασικό ιστορικό γεγονός: καμιά βιομηχανική επανάσταση δεν έχει προκύψει εκτός του πλαισίου των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών δημοκρατιών. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Όπως και οι προηγούμενες βιομηχανικές επαναστάσεις, η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης προϋποθέτει ισχυρούς θεσμούς, που διασφαλίζουν την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, την εφαρμογή συμβάσεων, τη δυνατότητα προσέλκυσης αγοραστών και αξιοποίησης ταλαντούχων ανθρώπων, την αποτελεσματική κατανομή πόρων και κυρίως την εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης. Το τελευταίο στοιχείο συχνά παραβλέπεται στις αναλύσεις για την πρόοδο της Κίνας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας θεμελιώθηκε πάνω στην αρχή ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας «ηγείται των πάντων». Αυτό ισχύει μέχρι σήμερα: το κόμμα ασκεί έλεγχο στη δικαιοσύνη, στις αγορές, στις τράπεζες, στα πανεπιστήμια και στα μέσα ενημέρωσης, ενώ επηρεάζει ακόμη και τη λειτουργία των ιδιωτικών κολοσσών. Σε ένα τέτοιο σύστημα ισχυρού κυβερνητικού ελέγχου, το κράτος μπορεί να κινητοποιεί τεράστιους πόρους και να παράγει εντυπωσιακά τεχνολογικά επιτεύγματα όπως το DeepSeek - όπως ακριβώς η Σοβιετική Ένωση πέτυχε τη σπουδαία εκτόξευση του Sputnik. Ωστόσο, μια πραγματική βιομηχανική επανάσταση δεν βασίζεται σε μεμονωμένες βραχυχρόνιες επιτυχίες· απαιτεί μια διαδοχική αλυσίδα ριζικών καινοτομιών σε τεχνολογία, μάρκετινγκ, επιχειρηματικά μοντέλα και θεσμούς, οι οποίες ενισχύουν η μία την άλλη. Η ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης το αποδεικνύει: η ΕΣΣΔ και τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης δεν κατάφεραν να συμβαδίσουν με τη Δύση κατά την τρίτη βιομηχανική επανάσταση. Τα θεμέλια της τεχνητής νοημοσύνης Η πρόοδος στην τεχνητή νοημοσύνη βασίζεται σε τρία βασικά στοιχεία: υπολογιστική ισχύ, αλγορίθμους και δεδομένα. Από αυτά, η υπολογιστική ισχύς θεωρείται το πιο θεμελιώδες στοιχείο, καθώς καθορίζει την ικανότητα ανάπτυξης νέων αλγορίθμων και επεξεργασίας μεγάλων όγκων δεδομένων. Το χάσμα μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας στον τομέα της υπολογιστικής ισχύος είναι ήδη τεράστιο. Οι ΗΠΑ ελέγχουν περίπου το 75% της παγκόσμιας υπολογιστικής ισχύος για AI, ενώ η Κίνα μόλις το 15%. Το χάσμα μάλιστα διευρύνεται, καθώς οι υπολογιστικές δυνατότητες για τεχνητή νοημοσύνη στις ΗΠΑ αυξάνονται με εκθετικό ρυθμό, ενώ η Κίνα περιορίζεται από εξαγωγικούς περιορισμούς σε τεχνολογικά προηγμένα τσιπ και από χρηματοδοτικούς περιορισμούς. Η υπολογιστική ισχύς αποτελεί επίσης τη βάση των υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης που παρέχονται μέσω πλατφορμών υπολογιστικού νέφους (cloud), οι οποίες λειτουργούν ως κρίσιμες υποδομές για τον κλάδο. Και σε αυτόν τον τομέα οι ΗΠΑ κυριαρχούν. Το δεύτερο τρίμηνο του 2025, οι πλατφόρμες Amazon Web Services, Microsoft Azure και Google Cloud κατείχαν περίπου το 63% της παγκόσμιας αγοράς, ενώ οι κινεζικές υπηρεσίες cloud συγκέντρωναν μόλις 8%. Όσον αφορά τους αλγορίθμους, η διάδοση των μοντέλων ανοικτού κώδικα μειώνει εν μέρει το τεχνολογικό χάσμα, επειδή καθιστά τις τεχνικές γνώσεις ευρύτερα διαθέσιμες. Η DeepSeek αξιοποίησε αυτή την προσέγγιση, και το αρχικό σοκ που προκάλεσε οφειλόταν στην εντύπωση ότι είχε αναπτύξει έναν αλγόριθμο που μπορούσε να αποδίδει υψηλά χωρίς να ακολουθεί τον λεγόμενο «νόμο της κλιμάκωσης», σύμφωνα με τον οποίο η απόδοση των μοντέλων αυξάνεται όσο αυξάνονται τα δεδομένα και η υπολογιστική ισχύς. Στην πράξη όμως αποδείχθηκε ότι τα κορυφαία αμερικανικά μοντέλα συνέχισαν να βελτιώνονται σημαντικά ακολουθώντας ακριβώς αυτόν τον κανόνα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι πολλοί από τους κορυφαίους ερευνητές τεχνητής νοημοσύνης είναι κινεζικής καταγωγής, αλλά εργάζονται κυρίως σε αμερικανικά πανεπιστήμια και εταιρείες. Αυτό εν μέρει εξηγείται, αν λάβουμε υπόψη τα στενά λειτουργικά πλαίσια της τεχνητής νοημοσύνης στην Κίνα και το σοβαρό έλλειμμα επενδυτικών κεφαλαίων, που αποθαρρύνει τους επιστήμονες να επαναπατριστούν και να ενταχθούν σε κινεζικές ερευνητικές ομάδες. Είναι εξαιρετικά σπάνιο σημαντικές διεθνείς διακρίσεις στον τομέα της AI να απονέμονται σε ερευνητές των οποίων οι ανακαλύψεις έγιναν σε κινεζικά ιδρύματα. Αν η επιστημονική συνεργασία και η διεθνής κινητικότητα περιοριστούν λόγω γεωπολιτικών εντάσεων, η Κίνα ενδέχεται να βρεθεί σε ακόμη πιο δυσμενή θέση. Η σημασία της οικονομικής ζήτησης στην ανάπτυξη του AI Η πρόοδος στην τεχνητή νοημοσύνη δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογική προσφορά αλλά και από την οικονομική ζήτηση. Οι βιομηχανικές επαναστάσεις απαιτούν κοινωνίες με υψηλό επίπεδο πλούτου και ισχυρή ζήτηση για νέες τεχνοΤεχνητή Νοημοσύνη Η Κίνα χάνει στην κούρσα του AI λογίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, με πολύ υψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα και υψηλό κόστος εργασίας, έχουν ισχυρά κίνητρα για αυτοματοποίηση σε πολλούς τομείς της οικονομίας. Αυτές οι συνθήκες δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Οι επενδυτές στις ΗΠΑ δείχνουν έντονο ενδιαφέρον για τεχνολογική ανέλιξη. Η Microsoft επένδυσε 95 δισ. δολάρια στην τεχνητή νοημοσύνη το 2025, η Alphabet (Google) δαπάνησε 85 δισ. δολάρια και εξέλιξε την υπηρεσία της Gemini, ενώ στην τρίτη θέση βρίσκεται η Amazon με 78 δισ. δολάρια και στην τέταρτη η Meta με περίπου 60 δισ. δολάρια. Αντίθετα, η κινεζική οικονομία αντιμετωπίζει προβλήματα όπως ασθενής εσωτερική ζήτηση, υπερπαραγωγική ικανότητα, ανεργία και αποπληθωριστικές πιέσεις. Τα προβλήματα αυτά έχουν βαθύτερες θεσμικές ρίζες και δεν μπορούν να λυθούν απλώς μέσω της τεχνολογικής αυτοματοποίησης. Επιπλέον, η ανάπτυξη ενός ισχυρού οικοσυστήματος τεχνητής νοημοσύνης εξαρτάται από τις υπηρεσίες που παρέχονται στους χρήστες και από τα δεδομένα που προκύπτουν από τη χρήση αυτών των υπηρεσιών. Σε αυτόν τον τομέα το χάσμα είναι επίσης μεγάλο. Η OpenAI αναφέρει ότι το ChatGPT έχει ξεπεράσει τους 800 εκατομμύρια εβδομαδιαίους ενεργούς χρήστες, ενώ τα έσοδά της έχουν φτάσει περίπου τα 12 δισεκατομμύρια δολάρια. Αντίθετα, τα σημαντικότερα κινεζικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης έχουν κυρίως εγχώρια χρήση και πολύ μικρότερο αριθμό χρηστών. Επιπλέον, πολλές από αυτές τις υπηρεσίες προσφέρονται δωρεάν ή σε χαμηλές τιμές, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα δημιουργίας βιώσιμων επιχειρηματικών μοντέλων. Η διατηρήσιμη τεχνολογική καινοτομία προϋποθέτει ελεύθερους θεσμούς, επενδυτική πρωτοβουλία και ισχυρή οικονομική ζήτηση. Οι μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις προκύπτουν όταν οι ερευνητές και οι επιχειρηματίες λειτουργούν σε ένα περιβάλλον ανοικτής συζήτησης, ανταγωνισμού και θεσμικής ανεξαρτησίας. Σε ένα πολιτικό σύστημα όπου το κράτος ελέγχει μεγάλο μέρος των οικονομικών πόρων και της επιχειρηματικής δραστηριότητας, όπως στην Κίνα, οι συνθήκες αυτές είναι περιορισμένες. Έτσι, ενώ γεγονότα όπως η «στιγμή DeepSeek» μπορεί να προκαλούν εντυπώσεις, η διαρκής τεχνολογική υπεροχή και η δημιουργία μιας πραγματικής βιομηχανικής επανάστασης απαιτούν πολύ βαθύτερες οικονομικές και θεσμικές προϋποθέσεις. businessfocus Τα στοιχεία δείχνουν ότι πολλοί από τους κορυφαίους ερευνητές τεχνητής νοημοσύνης είναι κινεζικής καταγωγής, αλλά εργάζονται κυρίως σε αμερικανικά πανεπιστήμια και εταιρείες 38 #45 ΜΑΡΤΙΟΣ 2026
RkJQdWJsaXNoZXIy ODAxNzc=