Παρίσι 1972. Στην αίθουσα όπου προβάλλεται η ταινία επικρατεί νεκρική σιγή. Όλοι βλέπουμε στο τέλος ενός διαπλανητικού ταξιδιού ο εξερευνητής του Σολάρις να ανακαλύπτει έναν ανησυχητικά παράξενο κόσμο. Έναν πλανήτη-ωκεανό, με ανταύγειες νεφρίτη και αμέθυστου, όπου η ύλη γίνεται ένα με το άυλο, δημιουργώντας απίστευτους συνδυασμούς. Έναν κόσμο με συγκεκριμένα, αλλά και εφήμερα σχήματα, όπου το σύμπαν του μυαλού και το σύμπαν της εξωτερικής πραγματικότητας συνενώνονται σε έναν εναγκαλισμό έρωτα ή καταστροφής. Οι παρατηρητές που έχουν έρθει από τη μακρινή γη μαθαίνουν να κινούνται ανάμεσα σε εξωπραγματικά πλάσματα, που ξεπήδησαν απότομα από το παρελθόν ή από τις ελπίδες τους. Όπως ανακαλύπτουν σιγά-σιγά, αυτές οι ταυτόχρονα άυλες, αλλά και υλικές, οπτασίες είναι η αντανάκλαση της μοναδικής νοημοσύνης, δηλαδή της νοημοσύνης του μεγάλου ωκεανού της ζωής που σκεπάζει και κατοικεί στον πλανήτη. Κανείς δεν μπορεί να πει αν αυτή η συνολική νοημοσύνη είναι καλοπροαίρετη ή εχθρική. Όμως, όποιος υποτάσσεται στους παράξενους νόμους της αγγίζει μια πληρότητα, την πληρότητα του ήρωα του οικογενειακού σπιτιού που αναδημιουργείται από τον ωκεανό, ο οποίος δεν γνωρίζουμε αν είναι μια υπέρτατη αλήθεια ή μια οφθαλμαπάτη που έχει ως αποτέλεσμα να βλέπουμε έναν παράδεισο της κυβερνητικής. Ο σκηνοθέτης του Σολάρις, ο Σοβιετικός Αντρέϊ Ταρκόφσκι, κατόρθωσε να δημιουργήσει έναν κόσμο όπου η δύναμη γίνεται μορφή και η μορφή σύμβολο. Ο Ταρκόφσκι δεν καταφεύγει σε κανένα πρότυπο για να μάς μιλήσει για το μέλλον. Αντίθετα, αυτός ο ακραίος κόσμος που περιγράφει θέτει ένα ερώτημα σε όποιον προβληματίζεται σήμερα γύρω από τις μεγάλες ανθρώπινες εξελίξεις. Πόσο φτωχά και περιορισμένα μοιάζουν, για όποιον τα συγκρίνει με την οξυδερκή λογική αυτών των εικόνων, τα «σενάρια», οι προβλέψεις και τα βιβλία με υποθέσεις, των οποίων η άλγεβρα προσπαθεί να περιορίσει πολύμορφες εξελίξεις μέσα στο στενό πλαίσιο ενός συστήματος εξισώσεων ή μιας θεωρίας! Γι’ αυτό πρέπει οι οικονομολόγοι, φιλόσοφοι ή κοινωνιολόγοι να καταλάβουν αυτό το καθαρό, και παρ’ όλα αυτά περίπλοκο, μελλοντικό και παρ’ όλα αυτά σημερινό αντικείμενο που ο Ταρκόφσκι, ζωγράφος της αβύσσου, απεικόνισε στο Σολάρις. Αυτά έγραφε λίγα χρόνια αργότερα ο Αλφρέντ Μπρεσάρ στο βιβλίο του «Ο Αυριανός Κόσμος», ανοίγοντας ταυτόχρονα και τις πόρτες μιας άλλης φιλοσοφικής και όχι μόνον θεώρησης των πραγμάτων. Αυτής που υπαγορεύει η ζωή του ανθρώπου στον σημερινό ωκεανό της τεχνολογίας και του ψηφιακού γίγνεσθαι. Μήπως, λοιπόν, η Σίλικον Βάλλεϋ είναι η Νέα Αθήνα; Το ερώτημα είναι καίριο και δεν σηκώνει περίεργα χαμόγελα. Στην Ιωνία, το ανατολικό τμήμα του ελληνικού κόσμου, γεννήθηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. αυτό που ονομάζουμε φιλοσοφικό στοχασμό. Πρόκειται για την προσωκρατική σκέψη, που έχει την γοητεία του πρωτόφαντου και του θεμελιακού. Με την προσωκρατική σκέψη, ο άνθρωπος αφήνει πίσω του τον μύθο και προετοιμάζει τον λόγο. Απέναντι στο μυθικό βασίλειο της αυθαιρεσίας και του τρόμου που ενέδρευε πίσω από την φαινομενική κανονικότητα και τάξη του κόσμου, οι προσωκρατικοί, με πρώτους τον Αναξίμανδρο και τον Θαλή τον Μιλήσιο, προσπαθούσαν να καταλάβουν τον κόσμο και να τον κάνουν πιο ορθολογικό, ώστε να μπορέσουν να τον κατακτήσουν. Μπορεί, λοιπόν, η προσωκρατική σκέψη να ξεκίνησε από την Ιωνία, όμως στη Αθήνα γνώρισε ανάπτυξη και καταξίωση. Από την Αθήνα, πολύ αργότερα, άντλησε πηγές η Δύση για να ξεπεράσει κι αυτή όσο μπορούσε τον μυθικό λόγο προς όφελος της ορθολογικής σκέψης. Σήμερα, 2.534 χρόνια μετά τη θεμελίωση της Δημοκρατίας στην Αθήνα του Κλεισθένη, αναρωτιέμαι μήπως ο άνθρωπος και η ιστορική του πορεία βρίσκονται σε ένα κρίσιμο φιλοσοφικό και υπαρξιακό σταυροδρόμι. Αλλά, αυτή τη φορά οι απαντήσεις και οι προσεγγίσεις βρίσκονται κάποιες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Αθήνα. Μήπως η νέα πηγή της φιλοσοφίας και της επιστήμης βρίσκεται πλέον στην περίφημη Κοιλάδα του Πυριτίου, εκεί όπου αναδύεται ο κατά τον αείμνηστο Πήτερ Ντράκερ «οικουμενικά μορφωμένος άνθρωπος»; Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, από την άποψη αυτή, το ότι η Καλιφόρνια έχει σήμερα 122.000 δολάρια ετήσιο κατά κεφαλήν εισόδημα και άρα, αν ήταν ανεξάρτητη, θα έφερνε τον τίτλο της πλουσιότερης χώρας του κόσμου, με 40 εκατομμύρια κατοίκους. Παράλληλα, όμως, είναι και η κοιτίδα ενός νέου φιλοσοφικού στοχασμού, που γίνεται απαραίτητος μετά τις ανακαλύψεις που φέρνουν κάθε μέρα κοντά μας τα τεχνολογικά διαστημόπλοια. Όλα όσα συμβαίνουν γύρω μας είναι τα ζωτικά στοιχεία της περίπλοκης διαδικασίας μεταμόρφωσης που ισχύει τη στιγμή αυτή. Ο σημερινός αυριανός κόσμος μάς ανοίγει διάπλατες τις πόρτες της εποχής των δικτύων. Φέρνει μέσα του νέες σχέσεις με τον χώρο, τον χρόνο, την εξουσία. Μια νέα γραμματική θα κανονίζει τις σχέσεις του ανθρώπου με τους καταναγκασμούς ή τις δυνατότητες του φυσικού ή πολιτικού περιβάλλοντός του. Μερικές από αυτές τις νέες αρμονίες θα επιζήσουν αρκετό καιρό, άλλες θα αλλάξουν γρήγορα. Αλλά, αυτός ο νέος κόσμος, σαν σύστημα προσδοκιών και στρατηγικών προσανατολισμών, θα εξελίσσεται με δύναμη τα χρόνια που έρχονται και που είναι ήδη αυτά της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ο τεχνολογικός ωκεανός μέσα στον οποίο κινείται, ή μάλλον πλέει, ο σύγχρονος άνθρωπος μήπως θέλει τον νέο Σωκράτη του; του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου άποψη Σήμερα, 2.534 χρόνια μετά τη θεμελίωση της Δημοκρατίας στην Αθήνα του Κλεισθένη, αναρωτιέμαι μήπως ο άνθρωπος και η ιστορική του πορεία βρίσκονται σε ένα κρίσιμο φιλοσοφικό και υπαρξιακό σταυροδρόμι. Ο αυριανός κόσμος και η νέα Αθήνα 62 #45 ΜΑΡΤΙΟΣ 2026
RkJQdWJsaXNoZXIy ODAxNzc=